Ma Nepal, ʻo ka hoʻomana ke ola o ka poʻe Nepali. ʻO nā hana moʻomeheu a pau e like me ka ʻahaʻaina a me nā ʻahaʻaina, nā hoʻomana i kēlā me kēia lā, nā hoʻolauleʻa ʻohana, a me nā hoʻomana haipule he ʻāpana o ka hoʻomana. Ua kaulana ʻo Nepal ma ke ʻano he kikowaena o ke kula hikina o ka manaʻo mai ka hoʻomaka. Ma nā wahi a pau o Nepal, ma kahi ʻanuʻu hoʻokahi, hiki ke ʻike i nā luakini a me nā Shrines, nā monasteries a me nā Viharas, nā huakaʻi a me nā mele hoʻomana, a me ka leʻaleʻa i nā kānaka. ʻO ia ke kumu i kapa ʻia ai ʻo Nepal ka ʻāina o ka luakini a ʻike ʻia ʻo Kathmandu ʻo ke kūlanakauhale o ka luakini. Ua ʻōlelo ʻia he ʻoi aku ka nui o nā luakini ma mua o nā hale ma Kathmandu. Ma ka manaʻo, ua haʻi aku ʻo Nepal i kahi mokuʻāina honua i ka makahiki 2008 akā ua kaulana ia e like me ka mokuʻāina Hindu no ka poʻe mākaʻikaʻi e pili ana i ka hoʻomana. ʻO ka syncretism hoʻomana ka mea nui o ka nohona Nepali kahi e mahalo ai ka poʻe Buddhist, Muslims, Christians, a me Hindus i kēlā me kēia hoʻomana a noho pū me ka maluhia a me ka ʻoluʻolu.
Ua ʻōlelo ʻia ʻo Kathmandu, ʻoi aku kā mākou mau luakini ma mua o nā hale. He nui ko makou mau wahi hoomana ma Nepal. ʻO ka luakini ʻo Pashupatinath, ʻo ia ke kahua hoʻomana Hindu nui o ka honua ma Kathmandu. ʻO nā wahi haipule Hindu ʻē aʻe ʻo Swargadwari, Gosainkunda, Devghat, ka luakini ʻo Manakamana , Gorakhnath, Pathibhara, Mahamrityunjaya Shivasan, Badimalika, Janaki Temple, a me nā mea hou aku.
He wahi kapu nō hoʻi ke awāwa ʻo Dang no nā Hindu a me nā hoʻomana ʻē aʻe. ʻO Kalika lāua ʻo Malika Devi ma ka puʻu ʻo Chhillikot, ka luakini ʻo Ambekeshawari, ka luakini ʻo Krishna , ka luakini ʻo Dharapani, a me nā mea ʻē aʻe, he mau wahi kapu ia ma ka ʻāpana ʻo dang. He wahi maikaʻi nō hoʻi ka puʻu ʻo Chillikot no ka mākaʻikaʻi ʻana a he wahi kahiko hoʻi no ke aliʻi. He wahi kapu ʻo Muktinath no nā Hindu a me nā Buddhist. Aia ke kahua ma ke awāwa ʻo Muktinath ma ka ʻāpana ʻo Mustang. Nui nā wahi hoʻomana ʻē aʻe ma Nepal a puni.
ʻO Nepal kahi hui hoʻomana lehulehu. ʻO ka hoʻomana nui ma Nepal ka Hindu. ʻO ke ʻano o ka hui Nepal ma ke ʻano o ka hoʻomana penei:
Hinedu 81.34
Puka 9.04
Islama 4.38
Kirata 3.04
Kalikiano 1.41
Nā kahua hoʻomana Hindu:
ʻEhā Narayans (Char Narayans):
ʻO ʻEhā Narayan's (Bisankhu, Changu, Ichangu, a me Sesh) kekahi o nā wahi mākaʻikaʻi hoʻomana nui ma ke awāwa ʻo Kathmandu. Aia nā luakini ʻehā ʻo Narayan ma Kathmandu, Lalitpur, a me Bhaktapur. Aia kahi pilina ma waena o kēia mau luakini Narayan e like me ka mahina o Nowemapa e kipa pinepine ai ka poʻe haipule i nā luakini ʻehā Narayan a hoʻopau i kā lākou hana hoʻomana i ka lā o Haribodhini Ekadasi.
1.Bishamkhu Narayan
2.Ichangu Narayan
3. Shesh Narayan
4.Changu Narayan
ʻO ka luakini ʻo Dolakha Bhimsen:
Aia ka luakini kaulana ʻo Bhimeshwor ma ke kahua kūʻai ʻo Dolakha ma ka ʻāpana ʻo Dolakha. Ua loaʻa i ke Akua ʻo Bhimsen ke kiʻi nui ma kēia luakini. Ua manaʻo ʻia ʻo Bhim ʻo ia ke aliʻi ʻelua o ka panch Pandav ( Mahabharat ) a ua hoʻomana nui ʻia e nā mea kālepa a i ʻole nā mea kūʻai aku ma ke ʻano he akua makemake. Ma Dolakha, ma lalo o ka luakini ʻaʻohe hale, ua manaʻo ʻia kēia kiʻi he Bhim sen akā he ʻekolu mau reincarnations e like me Bhimsen, ke Akua Wahine ʻo Bhagawati, a me ke Akua ʻo Shiva. Ua mōhai ʻia nā holoholona ma kēia luakini no ke Akua Wahine ʻo Bhagawati ʻoiai ʻaʻole i mōhai ʻia ke koko iā Lord Shiva. Akā ma kēia luakini, ʻekolu mau Akua i hoʻomana ʻia ma ke ʻano ʻokoʻa ʻekolu manawa i ka lā.
Hana ʻia nā ʻahaʻaina ma kēia luakini i nā hanana e like me Bala Chaturdashi , Ram Navami, Chaitra Ashtami, a me Bhima Ekadashi. I ka wā o ka ʻahaʻaina. Ua mōhai ʻia ka holoholona ma ʻaneʻi. Ma kahi o 200 mika mai ka luakini ʻo Bhimeshwar ka luakini o Tripura Sundari kahi e ʻākoakoa ai nā poʻe haipule i ka wā o nā ʻahaʻaina o Chaitrastami lāua ʻo Dashain. ʻO ke kahuna pule wale nō o kēia luakini i ʻae ʻia e ʻike i ke kiʻi i hoʻāno ʻia i loko.
Ua hōʻike ka moʻolelo i nā makahiki lōʻihi i hala aku nei he 12 mau mea lawe puka mai nā wahi ʻē aʻe i kū ma kēia wahi a ua hoʻāʻo lākou e hana i ʻekolu kapuahi pōhaku e kuke ai i ka laiki. Ma hope o kekahi manawa, ua moʻa kekahi ʻāpana o ka laiki akā ʻaʻole i moʻa kekahi hapa. I ka hoʻoneʻe ʻana o ka mea lawe puka i ka laiki i kuke ʻia i kekahi ʻaoʻao, ʻaʻole i moʻa hou ʻia no ka mea ua pili ia me ka pōhaku ʻeleʻele koʻikoʻi. Huhū kekahi o nā kiaʻi puka a ʻoki ʻo ia i ka pōhaku me ka “Paneu” (laddle, puka mai ke koko i uhi ʻia i ka waiū.
Ke hana ʻia nei nā hana mana ma ka luakini ʻo Dolakha Bhimsen. Nui nā laʻana e noʻonoʻo ana i kēia hana mana. Ua hū ʻia i ka wā o ka neʻe ʻana o 1980, 1990 ma mua o ka Royal macassared, ma mua o ke ōlaʻi o 2015etc. I ka wā e hoʻoulu ai, aia kekahi mau hanana nui ma ka ʻāina ʻo ia hoʻi nā hoʻololi politika, nā pōʻino. Hiki ke ʻōlelo ʻia ʻo ka sweating o Bhimsen ka ʻōlelo aʻo mua a i ʻole nā wānana o ka pōʻino.
Wahi a ka Bhineshowar Shivapuran, aia kekahi Aupuni o Bhima i hoʻopōmaikaʻi ʻia e ke akua ʻo Brahma. ʻO ka poʻe i noho ma ke aupuni o Bhima, ua ola lākou i ke ola kaumaha; pule lākou i ke akua ʻo Shiva e hoʻōla i ko lākou ola. Ua hele mai ʻo Lord Shiva mai nā mauna ʻo Gaurishanker a pepehi iā ke aliʻi ʻo Bhim. Ma hope o ka make ʻana o Bhim, ua hoʻokumu ʻia kekahi kiʻi o Bhimeshowar ma ia wahi a ua kapa ʻia ʻo Bhimeshowar.
Ka luakini o Swargadwari:
He luakini ma luna o ka puʻu ʻo Swargadwari a he wahi hoʻomana haipule ma ka ʻāpana ʻo Pyuthan. ʻO ia kekahi o nā wahi hoʻomana Hindu kaulana. Aia ia ma ka ʻaoʻao hema o ka ʻāpana ʻo Pyuthan. Hoʻomana ʻia nā bipi wahine ma ke ʻano he mau akua wahine ma ka Hinduism. Ua ʻōlelo ʻia ua hoʻokumu ʻia e Guru Maharaj Narayan Khatri ( Swami Hamsananda ) nāna i hoʻohana i ka hapa nui o kona ola ma ia wahi e hānai ana a e waiū ana i nā tausani bipi. Wahi a nā moʻolelo kuʻuna, ua hahai kekahi o kāna poʻe haipule iā ia e ʻike i kahi āna i lawe ai i nā bipi, akā ʻaʻole hiki iā lākou ke loaʻa iā ia.
Wahi a ka poʻe kahiko o ia wahi, ua hele mai ʻo ia mai Rolpa a i kahi luakini o kēia manawa a noi aku i ka konohiki e hāʻawi i ka ʻāina iā ia. Ua ʻeli ʻo ia i ka ʻāina a loaʻa iā ia ka laiki i hui ʻia me ke kō a me ke ahi. Ua wehewehe ʻo ia ʻo kēia mau mea nā mea i kanu ʻia e nā Pandavas ma Dwapar Yuga i ko lākou hoʻomana ʻana ma kēia wahi ma mua o ko lākou hele ʻana i ka lani. Ua kāhāhā ka konohiki. Ua ʻae ʻo ia e hāʻawi koke i ka ʻāina. Ma hope iho, ke ʻā mau nei ke ahi hemolele a hiki i kēlā manawa. Manaʻo ʻia ʻo ka bivat (lehu) o ka wahie i puhi ʻia e ke ahi hemolele e hoʻōla i nā maʻi kino like ʻole e like me ke poʻo, ka ʻōpū, a pēlā aku.
Ma mua o kona haʻalele ʻana i ke kino kino, hāʻawi ke kumu i kona mana i kekahi mau haumāna. I ka lā i haʻalele ai ʻo ia i kona kino kino ma muli o kona makemake ponoʻī, ua ʻākoakoa aʻe kekahi poʻe iā ia ma kahi āna i noʻonoʻo mau ai. Ua haʻalele ke Guru i kona kino ma hope o ke aloha ʻana i kāna mau haumāna a me nā haumāna ʻē aʻe. Ua make nō hoʻi kāna pipi punahele i ka manawa like, a laila nalo kupanaha ke koena o nā bipi i loko o kekahi mau lā.
Aia kekahi moʻolelo no ka hoʻokahe ʻana o nā bipi i kā lākou waiu i kēlā me kēia lā i ka manawa like, ma kahi i make ai ke Guru. Ua hana ʻo ia i nā hana mana he nui i kona wā e ola ana. I kekahi manawa ua noi ʻo ia i nā kahu bipi ʻo Rolpali ʻaʻole e lawe i nā pipi ma kekahi wahi no ka ʻai ʻana i ka ʻōlelo aʻo ʻana iā lākou no nā hili ʻāina ma ia wahi. Ua hōʻole naʻe lākou a kahili ʻia e ka ʻāina. Ua haʻi ʻo ia i ka waiwai o ka poʻe haipule. Ua kōkua nui ʻia ʻo ia i ka poʻe ʻilihune e kūkulu i ko lākou hale.
Ua hiki iā ia ke aʻo i nā palapala Vedic a me nā palapala hoʻomana ʻē aʻe i nā keiki. Hiki iā lākou ke hana i ka hoʻomana Vedic ma ka luakini ma hope o ke aʻo ʻana. Akā, ʻaʻole koi ʻia kēia hana ma hope o ke aʻo ʻana. Ua helu ʻia ʻo Swargadwari ma waena o nā kahua pilgrimage kiʻekiʻe o Nepal a ua helu ʻia i loko o kahi papa inoa o nā kahua moʻomeheu moʻomeheu a me ka mōʻaukala.
ʻO ka luakini ʻo Pathivara:
ʻO ka Luakini ʻo Pathivara kekahi o nā luakini koʻikoʻi loa o Nepal , Aia ma ka puʻu ʻo Taplejung . Ua manaʻo ʻia hoʻi ʻo ia kekahi o nā wahi hoʻāno o ka poʻe Hindu. Holo wikiwiki ka poʻe hoʻomana mai nā wahi like ʻole o Nepal a me India i ka luakini i nā manawa kūikawā. Ua manaʻoʻiʻo ʻia ʻo ka huakaʻi hele i ka luakini e hōʻoiaʻiʻo i ka hoʻokō ʻia ʻana o nā makemake o ka poʻe hele malihini.
Aia ka luakini ma 19.4 ʻĀkau Hikina mai ke kaona ʻo Phungling ma kahi kiʻekiʻe o 3,794 m (12,444 ft). ʻO ia ke ala ʻelua o ka huakaʻi hele wāwae ʻo Kanchenjunga. Hāʻawi nā Pilgrims i nā mōhai holoholona, ke gula, a me ke kālā e ʻoluʻolu ai i ke akua wahine. Ua manaʻoʻiʻo ʻia he mana supernatural ke Akua Wahine ʻo Pathuvara a pane pono i nā pule a ka poʻe haipule. Ua manaʻo ʻia ʻo ia e kāna poʻe haipule he hōʻike o ka wahine akua i hoʻoholo ʻia me nā inoa ʻē aʻe e like me Adhikari, Maha Maya, Maha Rudra ma waena o nā ʻano akua ʻē aʻe he nui.
Wahi a ka moʻolelo, ua nalowale nā kahu hipa o ka ʻāina i nā haneli o kā lākou hipa i ka wā e ʻai ana ma kahi hoʻokahi e kū nei ka luakini i kēia lā. Ua moeʻuhane nā kahu hipa pilikia a kauoha ke akua iā lākou e hana i nā hipa i mōhai ʻia a kūkulu i hale kapu no kona hanohano. I ka wā i mōhai ʻia ai ua hoʻi mai ka bipi nalowale. Ua manaʻo ʻia ua hoʻomaka ka hoʻomana o ka mōhai ʻana i loko o ka luakini ma hope o ka hanana.
ʻO ka luakini ʻo Janaki ma Janakpur:
ʻO Janaki Mandir, i ʻike ʻia ʻo Nau Lakha Mandir , kekahi o nā wahi huakaʻi Hindu koʻikoʻi loa ma Janakpur i hoʻolaʻa ʻia no ke akua wahine Hindu ʻo Sita . ʻEiwa lakhs a i ʻole ʻeiwa haneli tausani ke kumukūʻai no ke kūkulu ʻana i ka luakini; no laila ua kapa ʻia ʻo Nau Lakha Mandir. Wahi a Ramayan, ʻo Kujg Janak, ke aliʻi o Videha ( Janakpur ), i ka wā Ramayana, ua mare ʻo ia i kāna kaikamahine ʻo Sita i ke keiki aliʻi o Ayodhya Ram. ʻO Janaki a i ʻole Sita, i kona wā ʻo Swyambar (hoʻopalau), ua koho ʻo ia iā Lord Rama i kāne nāna. Ua mālama ʻia kā lāua male ʻana ma ka luakini kokoke i kapa ʻia ʻo Vivaha Mandap.
ʻAʻole ʻike ʻia ka lā kikoʻī o kona kūkulu ʻia ʻana akā ua ʻōlelo ʻia ua kūkulu ʻia ka luakini ma mua o ke kenekulia 16 i loaʻa i loko o nā palapala. Ua kūkulu ʻo Queen Vrisha Bhanu o Tikamgarh, India i ka luakini i ka makahiki 1911 AD ma ke ʻano o kēia lā. Ua kūkulu ʻia ia ma nā wahi he 4,860 SQ kapuaʻi i loko o ke ʻano hui like ʻana o ka hoʻolālā Mughal a me Hindu. He 50 mika ke kiʻekiʻe o ka luakini. He hale ʻekolu papahele ia i hana ʻia me ka pōhaku a me ke kinikini. Ua hoʻonani ʻia kona mau lumi 60 a pau me ka hae o Nepal , ke aniani kala, nā kiʻi kālai ʻia, a me nā kiʻi pena Mithila, me nā puka makani lattice nani a me nā hale kiaʻi.
I ka makahiki 1657, ua loaʻa kahi kiʻi gula o ke akua wahine ʻo Sita ma ia wahi, a ua ʻōlelo ʻia ua noho ʻo Sita ma laila. Ua ʻōlelo ka moʻolelo, ua kūkulu ʻia ia ma ke kahua hoʻāno kahi i hoʻokumu ai ʻo Sannyasi Shurkishordas i ka Janakpur hou a me ka haipule nui o ka haku mele nāna i haʻi e pili ana i ka pūnaewele ʻo Upasana (i kapa ʻia ʻo Sita Upanishad) Philosophy. Ua ʻōlelo ka moʻolelo ua hana ʻo King Janak (seeradhwaj) i ka hoʻomana iā Shiva-Dhanush ma kāna pūnaewele.
Ka luakini ʻo Budkanilkantha (Vishnu Moe):
ʻO ka luakini ʻo Budhanilkantha, (Shive Vishnu hiamoe) i ʻike ʻia hoʻi ʻo ka luakini ʻo Narayansthan, aia ma lalo o ka puʻu ʻo Shivapuri ma ka ʻaoʻao ʻākau o ke awāwa ʻo Kathmandu, ma ke kūlanakauhale ʻo Budhanilkantha , ua hoʻolaʻa ʻia kēia luakini no ka Haku Vishnu. ʻO ke kiʻi nui o ka luakini o Vishnu hiamoe i manaʻo ʻia ʻo ia ke kālai pōhaku nui loa o ka wā Licchavi.
Ua kapa ʻia ka luakini ʻo Buddha- Budhanilkantha. Inā mākou e nānā i ke kiʻi o Vishnu e moe ana, hiki iā mākou ke ʻike i ka lae o Buddha. No laila ua manaʻo ʻia ʻo ia ka hui ʻana o Hinduism a me Buddhism i hoʻokahi kiʻi i kapa ʻia ʻo Buddha- Budhanilkantha. Hōʻike ʻo Buddha i ka Haku Shiva. No laila, ʻo ia ka hui pū ʻana o Shaivism a me Vaishnavism a me Buddhism i hāʻawi i ka Syncretism hoʻomana o ka wā Licchavi.
