He whenua whakamiharo a Nepal. Ko nga tangata o nga iwi rereke kua noho ki Nepal mai i nga wa o mua. Na tenei i hua ai te whakanui o ngā momo hākari. Ko etahi o enei huihuinga ka whakanuia puta noa i Nepal, ko etahi ka whakanuia i etahi waahi.
Ka whakatikahia e nga tohunga whetu nga ra o te nuinga o nga huihuinga i muri i te maramataka marama. Ka whakanuia nga hakari me te ngakau nui, me te neke atu i te 50 nga huihuinga, ka taea te kiia a Nepal ko te whenua o taiopenga.
Ko etahi o nga huihuinga nui o Nepal e whai ake nei:
Dashain:
Ko Dashain te hakari nui rawa atu i Nepōra, ā, he tohu tēnei mō te wikitoria o te pai i te kino. He wā tēnei hakari mō ngā huihuinga whānau, mō te whakawhitiwhiti manaakitanga me ngā koha, me ngā puja whakahirahira anō hoki.
Ko te whakanui i te mana wahine e tohuhia ana e te karakia o te Atua Durga i roto i ana ahua e iwa i ia ra o nga ra tuatahi e iwa o te hakari. Ko te hakari hoki e tohu ana i te wikitoria o te Ariki Ram ki runga i te kingi o nga rewera, RavanaE kōrero ana ngā kōrero tuku iho a te hunga Hinitū mō te wikitoria o te pai, a “Durga,” ki runga i tētahi rewera ko “Mahisasur” tōna ingoa. I patua tēnei rewera e te Atua Wahine i roto i tētahi pakanga i roa mō ngā rā maha.
Ka whakanuihia a Dashain mo nga ra katoa 15, me ia ra he hiranga. I te ra tuatahi, ko "Ghatasthapana" te tikanga o te whakatu i te kohua. Ko te 10th Ka whakanuia te rā mā te whiwhi i te Tika (he pata whero whero i konatunatua ki te miraka kawa me te raihi, he mea motuhake ki Nepōra), te Jamara (he tipu parei taitamariki, kānga, purapura raihi), me ngā manaakitanga mai i ngā kaumātua.
Ka puta te Dashain i te wa o te kawe mai i te rua wiki ki te marama ki te marama o Oketopa.
Tihara:
Ko Tihar te hakari rama, he mea ahurei na te mea e whakaatu ana i te whakaute ki nga Atua me nga kararehe i mahi pai ki te tangata.
I timata te whakanui i a Yama, te atua o te mate, me tona tuahine, te Yamuna. E ai ki te korero he maha nga wa i tono tangata ia ki a ia kia toro atu ki a ia, i te mutunga ka haere ia ki te kite i tona tungane. I karakia ia ki a ia me te tika me nga puawai, ka huri ki te hinu pua nani me te "Dubo" - he momo tarutaru ka tono ki a Yamaraj kia kaua e haere kia tae noa ki te hinu, "Dubo," kua maroke te puawai, na reira ka koropiko nga tuahine katoa ki tona tuakana me te hiahia kia roa tona oranga.
Mai i te karakia ki te kaokao, ki te kuri, ki te kau, ki te kau ki te karakia ki a Yama, te Atua o te Mate, a Laxmi, te Atua o te Taonga, me nga manaakitanga mo o tuakana teina, ka takai katoa e Tihar i roto i te whakanui i nga ra e 5. He mea rongonui mo te whakamarama i nga kaainga me nga rama, nga rama hinu, me nga rama hiko. Ko te purei waiata i te ahua o Deusi me Bhailo ka mahia ano i te wa o Tihar.
Ko te taima o Tihar i ahu mai i te marama hou, ka taka i te marama o Whiringa-a-nuku, Oketopa ranei.
Chhat:
Ko Chhath Puja he hakari hei karakia ki te atua o te ra, a Surya, e karakiatia ana hei oranga mo te whenua, me tana tuahine a Chhathi Maiya ki te hiahia ki te tiaki i te maru o te uri o tetahi me to ratau oranga roa.
Kei roto i te hui nga kawa me nga kawa e whakanui ana i te ra i runga i te tumanako kia roa te oranga me te oranga mo te tangata me te hunga e arohaina ana. Ko te whakanui o Chhat kua kitea i Ramayana me Mahabharata.
I Ramayana, e kiia ana ko te timatanga mai i a Lord Ram raua ko tana wahine a Sita, i te hokinga mai o to raua whakaraunga e kiia ana ko te nohopuku mo te whakanui i te atua o te Ra, ka pakaru noa i te ra o te ra. I puta mai tenei i roto i te Chhat puja. I a ia i Mahabharata, ko te tama a te Ariki Surya a Karna e kii ana i te karakia ki te atua Ra e tu ana i roto i te wai me te tuku whakahere ki te hunga rawakore.
Ahakoa he aha te takenga mai, kei roto i a Chhat tetahi huihuinga e wha nga ra e pa ana ki te kaukau tapu, te nohopuku, te karakia, me te tuku whakahere ki te ra i te whitinga o te ra me te torengitanga. Ka taka te hakari i etahi wa i Oketopa, Noema ranei.
Maha Shivaratri:
Ko Maha Shivaratri te whakanui i te atua Hindu a Shiva. Ko te hakari e tohu ana i te maumaharatanga ki te wikitoria i te pouri me te kuaretanga i roto i te ao me te ao. E whakaponohia ana hoki te ra i mahi ai a Shiva i a Tandav - te kanikani o te ao.
He maha nga korero mo te takenga mai o te hakari. Ko tetahi o enei korero e kii ana i te wa o Samudra Manthan - te potakataka o te moana tiretiera o te miraka, ka puta mai he kohua i te moana he paihana. I te whakaaro ka tohu te mutunga o te ao, ka haere nga Atua me nga rewera katoa ki te Ariki Shiva, nana i inu, ka mau ki tona korokoro. No reira, ko te ra e tohu ana i te mutunga o te whakaoranga a Lord Shiva i te ao.
Ka whakanuihia te hakari ma te mahara ki a Lord Shiva me te waiata i nga karakia, te nohopuku, me te whakaaroaro. I tenei ra, ka kite te temepara o Pashupatinath i te tini o te hunga mohio tapu me nga tangata karakia i runga i te whare ki te tuku karakia.
Ko te nuinga ka taka i te mutunga o Hui-tanguru, i te timatanga ranei o Maehe.
Tapu:
Ko Holi te hakari o nga tae me te tohu i te wikitoria o te pai ki runga i te kino. Ka whakanui i te puna, te aroha, me te oranga hou. Ko te whakanui kua puta mai i te whakangaromanga o te rewera Holika. Kei te whai a Holika ki te tahu i a Prince Prahlad, he tangata ngakau nui ki te Ariki Vishnu engari i tahuna ia ki te pungarehu. Kare te rangatira i mate, ka tauhiuhia e te iwi ki te wai karakara hei tohu i te whakanui.
Ka whakanuia te Holi me te whakangao me te paura tae, te wai tae, me te harikoa whanui me te kanikani me te waiata. Ka kai ano te tangata ki te bhang - he ranunga o te cannabis, te miraka, me nga mea kakara me nga momo momo kai reka, penei i te Pakoras - parai kakara, Thandai - he inu reka me te turanga miraka me nga kai penei i te aramona, te hapirone, me nga kakano poppy hei whakanui i te ahua o te hakari.
Ka whakanuia i te ra o te marama o muri o te marama maramataka Hindu lunisolar, ka taka i te timatanga o Maehe.
Tau Hou Nepali:
He rerekē rawa te wā e whakanuia ana e Nepal te tau hou i ērā atu o te ao. E whai ana a Nepal i tētahi pūnaha maramataka motuhake e kiia nei ko Bikram Sambat, 56.7 tau i mua i te maramataka Gregorian o te rā. I ahu mai te Tau Hou o Nepal i te wā o te Emepara Vikramaditya, nāna i whakamahi ngā marama marama me te tau taha o te rā.
I te awatea, ka whakawhanaunga te iwi mā te toro atu ki ō rātou whanaunga me te hui tahi me ngā hoa. Ka whakanuia tēnei me te tumanako kia whiwhi i ngā manaakitanga me te oranga nui. Ka whakahaerehia hoki ngā mahi harikoa pērā i te kanikani tiriti me ngā parade. Ka whakahaerehia hoki ngā kawa pērā i ngā karaniwha ā-tau o Bisket Jatra me Bode Jatra i te Tau Hou. Ka whakaritea hoki ngā huihuinga me ngā pāti i ngā hōtēra me ngā wharekai, inā koa i te pō.
Ka taka tenei tata ki waenganui o Paenga-whawha.
Bisket Jatra:
He hakari ā-rohe a Bisket Jatra nō te rohe o Bhaktapur me ētahi wāhi o Nepōra. Ka whakanuia tēnei e te hakari mō te wiki kotahi e whakanui ana i te Tau Hou tawhito o te rā. Nā Kingi Jagajyoti Malla i tīmata te hakari, i miharo ia ki ngā kōrero tuku iho me ngā pūrākau mō tētahi rangatira wahine ataahua, kanga, i mate ai tana tāne i te aonga ake. Nā tētahi tangata toa ia i whakaora mā te patu i ngā nakahi i mate ai te tāne. Nā te kōrero i tino whakaohooho te kingi, ā, ka whakatau ia ki te hanga anō mā te whakanui i te Bisket Jatra.
Ka tīmata te hakari i muri i tētahi kawa Tantric motuhake i te temepara o Bhairav i Taumadhi Tole i Bhaktapur. Kei roto i te hakari te whakatūnga me te hinganga o te Lingo, he pou e tohu ana i te hinganga o te hoariri. Kei reira anō te kukume pakanga hei whakatau me taraiwa te hariata o te Ariki Bhairav ki te taha whakarunga, ki raro rānei o te tāone.
Ka pania hoki te Sindoor (paura whero karaka) i te wā e whakahaeretia ana te hariata, me te waiata me te kanikani ki te rangi waiata tuku iho i te wā o te tira. Ka whakahaerehia hoki he hui wero arero e te iwi Shrestha o te rohe o Bode.
Ka whakanuia te hakari i te timatanga o te tau hou Nepali, ka taka i te waenganui o Paenga-whawha.
Buddha Jayanti:
Ko Buddha Jayanti te tohu i te whanautanga o Buddha, he hakari motuhake mo nga Hindu me nga Buddhists i Nepal. Ka whakanui i te oranga o te Ariki Buddha i nga wahanga katoa - tona whanautanga, tona maramatanga, me tona matenga. E ai ki te korero i whanau a Buddha, i tae ki te nirvana, ka mate katoa i te marama katoa o Baisakh – te marama tuatahi o te maramataka Nepali.
Ka hui nga tangata karakia ki te kainga whanau o Buddha i Lumbini i tenei ra. Ka whakahaerehia he tira i te ata. I te awatea, ka tu nga kaupapa ahurea. I te po ko te temepara o Maya Devi - te whaea whanau o Buddha ka whakapaipaihia ki nga mano rama. I te raorao o Kathmandu, ka utua he whakanui ki a Buddha i nga stupas, ina koa i Swayambhunath me Boudhanath. Ko enei stupa he mea whakapaipai ki nga rama e pai ai te tirohanga, ina koa i te po. Ka tukuna e nga kaiwhaiwhai me nga moemoeka nga rama, nga puawai, me nga hua rereke ki te mana o te Ariki Buddha. Ka tahuna ano te whakakakara, ka whakakiia te hau ki te kakara reka.
Ka kitea i te marama o Mei.
Janai Purnima:
Ko Janai Purnima he hakari Hindi e whakanuia ana puta noa i Nepal ma te maataki i nga tikanga me nga tikanga Hindu me nga tikanga a Shaman. I timata te hakari hei whakahoutanga o Janai - ka mau te miro i te hauroki, mai i te peke maui ki te hope matau, ka whakawhiti i te pouaka mo nga tane o Brahmin, Kshatriya, me Vaishya caste. E whakaponohia ana ka purea e Janai te wairua me te tiaki i te tinana mai i te kino.
Kua whakamahia tēnei hakari mō ngā whakanuitanga maha. Ka herea hoki e ngā kaikarakia he miro tapu ki ō rātou ringaringa i tēnei rā. Ka whakanuia te mania tonga ko Rakshya Bandhan, he hakari hei whakanui i te here o te aroha me te ngākau aroha i waenganui i ngā tuakana me ngā teina. Ka huihui hoki ngā tohunga o te awaawa o Kathmandu me te taha o Nepōra ki te mahi i ā rātou tikanga tawhito. Ko ngā tāngata whenua o Raorao Kathmandu takaia hoki he hupa he ranunga pīni e kiia nei ko te Kwati hei kai motuhake mō te rā.
Ka puta i te marama o te marama ia Akuhata.
Gai Jatra:
Ko Gai Jatra, ko te tikanga o te hakari kau, he whakanui i Kathmandu Valley hei whakamaumahara i te matenga o te hunga e arohaina ana. I timata te hakari i te wa e tangi ana te Kuini o Malla mo te mate ohorere o tana tama. I roto i te tono ki te whakamarie i a ia, ka tono te kingi ki nga whanau katoa kua mate te tangata e arohaina ana kia puta mai ki te hikoi ki te whakaatu ki te kuini ehara ko ia anake te mamae.
I te wa o te hakari, ka tukuna e nga mema o te whanau, te nuinga o nga tupapaku o te tau kua hori, nga tangata, ko te nuinga o nga tamariki he kau te kakahu, ki te parapara i nga tiriti. Kei te ora tonu nga tiriti me te ahua ahua kau, he Jhankis ranei - he rongoa tuku iho e mau kanohi kanohi. Ko te tohatoha i te pouri me te whakamarie i te mohio kei te noho haumaru te hunga e arohaina ana kua ngaro te take nui mo te whakanui i tenei hakari. He tikanga ano te wawahi i nga korerorero rorirori, i te katakata, i te tawai, tae noa ki te tu ki runga i te wa o Gai Jatra.
Ko te tikanga ka taka i te marama o Hurae, i Akuhata ranei.
Teej:
Ko te hakari o Teej te whakamaharatanga o te huihuinga o Shiva raua ko Parvati, te ra i whakaae ai a Shiva ki a ia hei wahine mana. He whakanui tenei na nga wahine e tono ana mo tetahi manaakitanga motuhake na Lord Shiva kia whiwhi tane pai me te inoi mo to ratau oranga me te oranga.
I puta mai te whakanui i te wa i nohopuku ai a Parvati, te tamahine a te Kingi o Himalaya, me te noho uaua mo nga tau maha e hiahia ana ki te marena ia Shiva. Na, ko tenei ra e tohuhia ana e nga wahine e nohopuku ana, e whakaatu ana i to ratou karakia ma te kanikani i nga haora o te wera, te ua, me te kore e inu wai, e kai kai ranei i te ra katoa.
Ka karangahia nga wahine marena e o ratou matua ki te kai i tetahi huihuinga ko Dar. Ka kitea nga wahine e mau ana i te sari whero me te kakariki puta noa i Nepal, ina koa; Ko nga rarangi roa o nga wahine e ngana ana ki te karakia i roto i te temepara o Pashupatinath he tino titiro. I te toru o nga ra, ka makona nga wahine tokowhitu tapu ma te tuku kai, moni, me etahi atu whakahere. Ko etahi ka horoi ki te paru whero me te parai i o ratou niho ki a Datiwan – he manga ngahere e tumanako ana kia purea te wairua me te tinana.
Ka puta i te takiwa o Akuhata.
Losar:
He hakari nui a Losar mo nga Buddhists katoa na te mea e whakanuihia ana puta noa i te motu. Ko Losar te tikanga he tau hou, ka whakanuia ki Nepal i roto i nga momo ahua e toru: ko te Tamu Losar, ko Sonam Losar, ko Gyalpo Losar. Ka taka a Tamu Lhosar i te mutunga o Hakihea, i te timatanga ranei o Hanuere. Ka whakanuia a Gyalpo Lhosar i te marama o Paenga-whawha, ka whakanuia a Sonam Lhosar i te marama hou o Maehe.
E ai ki te maramataka Gurung, ko Tamu Losar te whakanui e te roopu iwi o Gurung i Nepal, e tohu ana i te timatanga o te Sambat Tamu. Ka whakaritea nga huihuinga ahurea, ka mau nga tangata i nga kakahu tawhito ki te haere ki enei kaupapa. Ano hoki, i taua ra, ka haere ratou ki nga huihuinga whakanui me nga huihuinga i runga i nga whare karakia Buddhist.
Kei te whakanuihia a Gyalpo Losar e te roopu iwi Sherpa me te tohu i te timatanga o te Tau Hou o Tibet. Ka horoia nga whare, ina koa ko te kihini te waahi e kai ai te whanau. Mo te whakanui i te Tau Hou, he maha nga momo rihi ka tukuna, penei i te Guthunk - he momo dumpling, he hupa motuhake ko te whakakotahitanga o te kai, te tiihi yak, te raihi, te witi, me nga huawhenua.
Ka whakanuia a Sonam Losar e te iwi o Tamang hei tohu i te timatanga o te tau hou o Tamang. I tenei ra, ka horoi, ka whakapaipai nga tangata i o ratou whare, ka haere ki nga whare karakia ki te inoi me te whakairi haki. Ko tenei ra kei te haere tahi me nga mahi kanikani Selo me nga huihuinga i roto i nga whare karakia Buddhist me nga stupas. Ka mahia tenei ki te wikitoria i nga kaha kino me te whakarato tautoko pai.
Indra Jatra:
Ko Indra Jatra te huihuinga nui rawa atu o te tiriti i Kathmandu, e tohu ana i te tiimatanga o te marama o te ngahuru. E tohu ana i te karakia ki te atua o Indra, te kingi o te rangi, me Kumari, te atua ora.
I timata a Kingi Gunakamadeva i te hakari hei whakanui i te turanga o te taone nui o Kathmandu. Ka timata te hakari i te whakaturanga o Linga - he pou e mau ai te kara o Indra. Ko nga kanikani huna me nga pahū nui mo te waiata ka tu ki te tiriti tata ia ahiahi. He hariata ano a Kumari i tenei hakari.
Ko nga whare tapu me nga whare o mua o te whare rangatira huri noa i te Kathmandu Durbar Square e kanapa ana ki nga miraka hinu i tenei huihuinga. I mua i te temepara o te Kumari, kei reira ano hoki tetahi whakaaturanga e whakaatu ana i nga tangata kotahi tekau o te whenua o te Ariki Vishnu.
Ka taka i te marama o Hepetema.
Ghode Jatra:
Ghode Jatra FestivalKo Ghode Jatra te whakamaoritanga hei parade hoiho, a, he tika, ko nga huihuinga hoiho kei Tundikhel, Kathmandu. E ai ki te korero kua roa a Demon Tundi i whakatumatuma tangata. I te mutunga ka patua ia, ka koa nga tangata i te eke hoiho ki runga i tona tinana. E whakaponohia ana he whakamataku tonu te rewera, a, ia tau, ka hiahiatia te haruru o nga maikuku hoiho kia kore ai tona wairua.
I tenei ra, ka tae mai nga rangatira o te ope taua, nga rangatira o te kawanatanga, me nga kaitakawaenga ki Tundikhel ki te matakitaki i nga reihi hoiho me nga mahi acrobatics. E whakaponohia ana ko te tere o te oma o nga hoiho, ko te tere haere o te wairua o te rewera. Ka whakaatuhia te whakaari hoiho i roto i te raupapa toi. Ka whakaatu hoki te ope taua i o ratou pukenga hei paratroopers me te rererangi e rere tata ana. Ko nga roopu iwi hou i Kathmandu Valley e tohu ana i te hakari me te hakari. Kei te kawe ano ratou i nga whakaahua o te Atua Bhadrakali me te Atua Kankeshwari i runga i nga huarahi whaiti o Asan i mua i te po o Ghode Jatra.
Ka mahia ia tau i waenganui o Maehe, i te timatanga o Paenga-whawha ranei.
I te pae hopea,
Ko te toro ki Nepal i nga wa o nga huihuinga he huarahi pono ki te whakaatu ahurea ki Nepal. Mena kei te whakamahere koe ki te wheako i nga taonga tuku iho me nga tikanga o Nepal, he mea tika ki te tirotiro i a Nepal i enei huihuinga. Ka horahia enei huihuinga puta noa i te tau, no reira ka whai waahi koe ki te tutaki i tetahi waahanga o te ahurea o Nepal.
