I-Coronavirus, eyaziwa nangokuthi i-COVID-19 , idale isiyaluyalu esikhulu kanye nokwesaba phakathi kwabantu emhlabeni wonke. I-Coronavirus iyigciwane elisha elitholakale kuthiwa livela eWuhan, eShayina.
Leli gciwane liwumndeni omkhulu wamagciwane abangela ukugula kusukela kumkhuhlane ovamile kuya ezifweni ezimbi kakhulu njenge-Middle East Respiratory Symptoms (MERS-COV) kanye ne-Severe Acute Respiratory Symptoms (SARS-COV). I-World Health Organization (WHO) ihlukanise i-coronavirus ngokuthi “i-coronavirus entsha” (nCOV) njengoba iwuhlobo olusha olungakaze lubonwe kumuntu.
ICoronavirus iyi-zoonotic, okusho ukuthi ingadluliselwa phakathi kwezilwane nabantu. Ngocwaningo nophenyo oluningiliziwe, i-SARS-COV itholakale idluliselwa isuka kumakati e-civet iye kubantu, kanye ne-MERS-COV isuka kumakamela e-dromedary iye kubantu. Kodwa-ke, okwamanje akwaziwa ukuthi ikuphi i-coronavirus yenoveli.
Izimpawu zeCoronavirus ezithintekile kubantu
ICoronavirus yaqala ukusabalala ngokushesha phakathi kwabantu emhlabeni wonke. Nsuku zonke kuba nezindaba zamacala amasha noma ukwanda kwamacala emazweni ahlukahlukene. Izimpawu ze-coronavirus yenoveli zingadida kakhulu futhi zidukise. Ngokuvamile, izimpawu zomkhuhlane noma umkhuhlane ziqala ngemva kwezinsuku ezingu-2-4 zokunqamuka kwe-coronavirus. Izimpawu zivame ukuba mnene, kodwa futhi zingaba nzima kwezinye izimo.
Ososayensi bathole ukuthi i-coronavirus yenoveli ihlobene ne-MERS-COV (Middle East Respiratory Syndrome) kanye ne-SARS-COV (Severe Acute Respiratory Syndrome) ethinta kakhulu indlela yokuphefumula yomuntu. Ngakho-ke, izimpawu ezinkulu ukukhwehlela, ubunzima bokuphefumula, nokuphefumula kanzima.
Ezinye izimpawu ze-coronavirus yenoveli umkhuhlane, ikhala eligijima, ukuthimula, nomphimbo obuhlungu. Nokho, ezimweni ezimbi kakhulu, leli gciwane lingase libangele inyumoniya, isifuba somoya, ukwehluleka kwezinso, noma ngisho nokufa. Odokotela abakalitholi ikhambi laleli gciwane elisha, elibulalayo, nelithathelwanayo. Kungathatha isikhathi esiningi ngososayensi ukwenza ikhambi lokulwa nakho.
Isimo somhlaba wonke se-coronavirus sithinte abantu
Ezinyangeni ezisanda kwedlula, amacala e-coronavirus anyukile esuka kwinani elincane aya enanini elikhulu, nabantu abangaphezu kuka-89,800 okungenani emazweni angama-67. Kubantu abathintekile abangama-89,800, amacala angaphezu kuka-80,000 avela ezweni laseChina uqobo.
Okokuqala ukutholwa edolobheni laseWuhan, esifundazweni saseHubei eChina, abantu abahlala lapho bahlaselwe kakhulu yileli gciwane. Idolobha belivaliwe kusukela ngoJanuwari 23, 2020. Njengoba inani elandayo labantu abathintekile, uhulumeni waseChina uthathe isinyathelo ngokushesha ukuhlinzeka ngezinsizakalo zezokwelapha eziphuthumayo futhi wakha nesibhedlela esisha ngezinsuku eziyi-10.
Cishe zingaphezu kuka-3000 izehlakalo zokufa kwe-coronavirus eChina kuphela. Amacala okufa ayakhula nakwamanye amazwe afana neSouth Korea, Italy, Iran, Germany kanye ne-USA.
NgoFebhuwari 6, iWorld Health Organisation yaphakamisa izinga eliphezulu kakhulu lokuqwashisa futhi yabiza i-coronavirus yenoveli ngokuthi ubhubhane. I-WHO icele wonke amazwe ukuthi ahlale eqaphile futhi ezilungiselele ukulwa nesinye sezifo ezimbi kakhulu ezithinta abantu.
Ngenxa yokwanda kwamacala e-coronavirus entsha, izikhumulo zezindiza emhlabeni wonke zimise ithemometha ye-infrared radiation ukuze kuqinisekiswe abantu abathintekile. Iningi labantu abathintwe yi-coronavirus bangeniswa ezibhedlela futhi bahlaliswa bodwa. Ochwepheshe babaphatha kahle.
Ohulumeni bamazwe anjengeChina, iSouth Korea, iJalimane, i-USA, i-Italy kanye ne-Iran banikeze ukwesekwa okuhle kakhulu ezakhamuzini zabo ezinegciwane.
Ukuba sengozini kwe-coronavirus eNepal
INepal kungenzeka ibhekane nokuqubuka okukhulu kwe-coronavirus yenoveli njengoba yabelana ngemingcele yomhlaba neChina. Kunezivakashi eziningi ezivela ezweni laseChina minyaka yonke. Kulo nyaka kubonakale izivakashi eziningi zaseShayina nezinye zakwamanye amazwe ezivela emhlabeni wonke njengoba uhulumeni ememezele u-2020 njengonyaka wokuvakashela eNepal.
Phakathi nokukhathazeka okusabalele kwe-coronavirus eNepal, uhulumeni ekugcineni ukhalaza ukuthi athathe izinyathelo zokuqukethe ukuqubuka kwalesi sifo esibulalayo. Ingozi yokuqubuka okukhulu kwaleli gciwane kungenzeka kakhulu eNepal njengoba lisavumela abantu abaningi abavela emhlabeni wonke ukuba bandize baye eNepal.
INepal kungenzeka kube ukuphela kwezwe elingazange likhawulele izivakashi ezivela emazweni athintekile njengeSouth Korea, Iran, ne-Italy. Kodwa-ke, isinyathelo sikahulumeni esisheshayo kwaba ukumisa amathemometha emisebe namadeski ezempilo esikhumulweni sezindiza samazwe ngamazwe esikhundleni sokuphendukela endaweni yokuvalelwa abantu ngokushesha. Lokhu kukhombisa ukuba sengozini kwethu futhi kubuza ikhono likahulumeni lokubhekana nalesi sifo esithathelanayo kakhulu.
Inani lamacala aqinisekisiwe abantu abathintekile yi-coronavirus
Inani eliphelele lamacala abantu abathintekile yi-coronavirus eNepal alikacaci njengoba kuvela amacala amasha nsuku zonke. Kwakunezindaba ekuqaleni kukaFebhuwari zokuthi umuntu osolwa nge-coronavirus ungeniswe esikhungweni sezifo saseSukraraj Tropical . Kodwa-ke, lapho imiphumela iphuma ingenayo ezinsukwini ezimbalwa, wakhululwa. Kusukela ngaleso sikhathi, kube nabasolwa abaningi, kodwa asinalo inani eliqondile labantu abathintekile noma amacala asebenzayo.
Ngokwendlu enkulu yezindaba yaseNepal, okungenani kunabantu abathathu abahlolwe ukuthi bane-coronavirus futhi bathola ukwelashwa.
NgoFebhuwari 16, 2020, iNepal yakhipha abafundi abacishe babe ngu-175 esihlahleni sokugqashuka kwe-coronavirus, eWuhan. Bavalelwa bodwa izinsuku ezingu-14, futhi bonke bakhululwa. Kwakungekho icala elilodwa elihle le-coronavirus.
Siyini isimo samanje nokuthi uhulumeni wenza kanjani kuso
Njengamanje, iNepal ayinalo uhlelo olufanele nolwenele lokulwa ne-coronavirus entsha ebulalayo. Zombili izibhedlela zikahulumeni nezizimele azikakakulungeli ukulwa ne-coronavirus.
Izibhedlela zikahulumeni zonke ziyenqaba ukumisa imibhede ehlukene ye-ICU yeziguli ze-coronavirus ngenxa yokuntuleka kwemibhede. Izibhedlela zikahulumeni njengesibhedlela i-Bir, isibhedlela Sokufundisa, kanye nezibhedlela zaseTeku azinabo odokotela abanele, abahlengikazi, imibhede kanye namagumbi eziguli ezine-coronavirus.
Ngisho nezibhedlela ezizimele azikwazanga ukumisa amagumbi okuhlala zodwa ezigulini ezine-coronavirus. Kodwa-ke, kancane kancane uhulumeni uyasukumela phezulu ukuze athathe izinyathelo njengoba efaka ama-thermometer emisebe ye-infrared esikhumulweni sezindiza.
Baphinde bamise izingqwembe eziningi ezingxenyeni ezihlukahlukene zamazwe ezinikeza ulwazi lokuqapha emphakathini. Uhulumeni uphinde wanxusa izibhedlela ezizimele ukuthi zisungule amawodi okuhlala zodwa kanye nezinhlelo zokwelapha ukulwa ne-coronavirus entsha. NgoMashi 3, 2020, izibhedlela zasePokhara zivule amawodi okuhlukaniswa abantu nezinsizakalo ze-ICU kubantu abathintekile.
ICoronavirus kanye nomthelela wayo kwezokuvakasha emhlabeni jikelele naseNepal
Selokhu kwatholakala i-coronavirus yenoveli, izimakethe, imikhakha yezokuvakasha kanye namabhizinisi kuthinteke kakhulu ezingxenyeni eziningi zomhlaba. Okuthinta kakhulu umkhakha wezokuvakasha kuwo wonke amazwe, leli gciwane livimbela abantu ukuthi bashiye amakhaya abo ukuze bahlale bephephile.
E-Nepal, i-coronavirus ixwayise abantu ukuthi baziphathe ngendlela enempilo futhi balandele izinyathelo zokuphepha ezinikezwe uhulumeni. Namuhla, singabona cishe wonke umuntu edolobheni laseKathmandu egqoke imaskhi ukuze azivikele. Isibalo sabavakashi nabavakashi abavela emazweni ahlukene siyehla phakathi nokubhonga kwenoveli coronavirus.
Ungaphepha kanjani ku-coronavirus
Izinyathelo zokuphepha ngokumelene ne-coronavirus yenoveli zimi kanje
- Kungaba ngcono uma njalo ugeza izandla zakho ngensipho noma ngokugcoba izandla okusekelwe utshwala.
- Ukugqoka imaski kuyadingeka nomaphi lapho uphuma khona, kungaba yisikole noma ihhovisi noma esibhedlela.
- Kungaba ngcono ukuvala umlomo noma ikhala ngenkathi uthimula ngamapheshana amathishu noma ngendololwane.
- Kufanele ugweme ukuya ezindaweni eziminyene noma ezindaweni zomphakathi lapho ungangenwa khona ngokushesha.
- Kuyokusiza uma ugwema ukusondelana nabantu abanezimpawu zomkhuhlane.
- Kufanele futhi ukwazi ukugwema ukuthintana ngqo nezilwane eziphilayo noma zasepulazini.
- Kunconywa ukuthi ubilise inyama noma iqanda ngaphambi kokuyidla kahle.
Vakashela i-Nepal 2020 kanye ne-coronavirus
Ukuvakashela iNepal 2020 kuthinteke kakhulu yinoveli ye-coronavirus uhlobo emhlabeni wonke. Esikhundleni sokubona ukwanda kwenani labahambi, iNepal yabona ukwehla emkhakheni wezokuvakasha njengoba leli gciwane lalikhula ngokushesha ezingxenyeni ezihlukene zomhlaba.
Ibhizinisi lezindiza e-Nepal labona inani lehla labagibeli nsuku zonke, futhi babhekene nokulahlekelwa okukhulu. Ngenxa yokwanda okuqhubekayo kwe-coronavirus ebulalayo, umnyango wezokuvakasha eNepal uhlehlise yonke imisebenzi yomkhankaso othi "Vakashela iNepal 2020".
Isiphetho
ICoronavirus igciwane elithathelanayo elibulale abantu abaningi emhlabeni jikelele. Leli gciwane, elibhekwa njengobhubhane, alinakhambi kuze kube manje. Yize ziningi izehlakalo zabantu abelulama ku-coronavirus, sonke kufanele siqaphele futhi silandele izinyathelo zokuphepha ngokucophelela nangokuqaphela.
